مێژوی ئێرۆتیزم و پۆرنۆگرافی و فەرەنسا (بەشی دوەهەم)

Wednesday, 03.23.2016, 0:20

7070 بینراوە


بۆ ده‌ستپه‌ڕ كردن و هروژاندنی هه‌وه‌س و ئاره‌زو،  له‌سه‌رده‌مێكی كۆنه‌وه لیتێراتورێكی ئیرۆتیزم و پۆرنۆگرافی پاڵنه‌ر بووه و به‌لام زیاترفەنتازمی پیاون بون،  بۆ هه‌وه‌س و به‌پێی ئاره‌زووی پیاوان نوسراون.
له‌ سالانی 1840 كتێبخانه‌كانی فه‌ره‌نسا شوێنێكیان دانابوو، له‌ژێرخانێكدا به‌ناوی؛  جه‌هه‌نم، ئه‌و ‌كتێبانه‌ی تیا بوون كه باسی ئێرۆتیزم و پۆرنۆگرافی و سێكسیان تیا ده‌كرا به‌شێوه‌یه‌كی ئاشكرا و زه‌ق،  هه‌ندکیان له‌سه‌ده‌ی پانزه‌هه‌مه‌وه نوسراوون. ناویان نابون كتێبی فه‌لسەفی بۆ ئه‌وه‌ی نه‌لێن: كتێبی قه‌ده‌غه‌كراو، پێیان ووتراوه كتێبی ئازادبوون، مه‌به‌ست لە ئازادبونیش، ئازادبونی بیركردنه‌وه‌و جه‌سه‌دی و پۆرنۆگرافی و فه‌لسەفی بووه .
 تێڕوانینی خه‌ڵكی بۆ ئه‌م كتێبانه ئه‌وه‌ بوه كه‌ دژی كه‌نیسه‌و نایەکسانی كۆمه‌لایه‌تی بووه،  ئه‌وكاتانه‌ی كه‌ له ‌وڵاتانی تردا ئه‌م كتێبانه خوێندنه‌وه‌یان قه‌ده‌غه‌بووه له‌فه‌ره‌نسا ئه‌م كتێبانه فرووشراون له‌بازاڕا، هەرچەندە کتێبەکان بەناوی نوسەرەکان خۆیانەوە بڵاونەکراونەتەوەم بەڵام خەڵکی نوسەرەکانیان ناسیون، بەتایبەتی کتێبەکانی مارکیزد وساد کە لە خوارەوە باسی دەکاین . 
له‌كتێبخانه‌كاندا هه‌ندێكیان هه‌تاوه‌كو ساڵانی 1980 نه‌خراونه‌ته به‌رده‌م خوێنه‌ران، بەدزیەوە وەک فەرەنسی دەڵێن ؛  لەژێر پاڵتۆوە فرۆشراون، ئه‌وه‌ش دین بوو بڕیاری ئه‌وه‌ی ئه‌دا كه‌هه‌ندێك كتێب خوێندنه‌وه‌یان بۆ بیركردنه‌وه‌و هه‌ڵسوكه‌وتی مرۆڤ خراپه.
لێرەدا باسی هەندێک کتێبی ئەو سەردەمەدەکەین هەتاوەکو تێبگەین کەچۆ باسی سێکس کراوە و بەستراوەتەوە بەژیانی ڕۆژانەوە، بەتایبەتی چۆن دین تێکەڵی ئەم باسە کراوە وەک چۆن لەبەشی یەکەمدا باسمان کرد کە دین لەسەر کٶلەکەی دژایەتی کردنی ئێرۆتیزم وەستاوە.  
یه‌كێك له‌و كتێبانه به‌ناوی؛ تێرێزی فه‌یله‌سوف، كه‌باسی كچێك ده‌كات ده‌بێته شاگردی كابرایه‌كی مه‌سیحی هه‌تاوه‌كو ده‌رسی دینی دابدات، كابرای مه‌سیحی به كچه ده‌ڵیت كه هه‌وڵ بدات ڕۆحو له‌شی لێك جیا بكاته‌وه بۆ ئه‌مه‌ش له‌وكاتانه‌ی له‌به‌رده‌م عیسادا نوێژ ده‌كات ده‌بیت ڕۆبه‌كه‌‌ی هه‌ڵبداته‌وه و هه‌تاوه‌كو سمتی ده‌ركه‌وێت و له‌كاتی نوێژ كردندا كابرا به‌قامچی له‌سمتی ئه‌دا، به‌و هویه‌شه‌وه له‌شی ئه‌چیت بۆ ئاسمان، پاش ئه‌وه‌ی كابرا به‌قامچی سمتی داخ كردووه، ئێستاكه ئاماده‌یه بۆ ته‌مرینی كۆتایی، كابرا بۆی رون ده‌كاته‌وه كه‌ به‌ته‌نێكی پوخته‌كراوه وه به ڕۆحی پیرۆزی فرا‌نسوا ( فرانسوا داسیس)، له‌دواوه  بۆی ئه‌چێته ژوره‌وه.  مادمۆزێل به‌سه‌ر سكیا پاڵ كه‌وتووه  و كابرای كه‌نیسه‌ش له‌دواوه بۆی ته‌واو ئه‌كات و كچه‌ش هاوار ده‌كات و ئه‌ڵیت : ئاه، ئای، باوكی پیرۆزم، چه‌ند خۆشه !!   وا خه‌ریكه ڕه‌حه‌ت ئه‌بم، وا هه‌ست ده‌كه‌م كه ڕۆحم به‌ته‌وای له له‌شم جیا بۆته‌وه، باوكه‌ پیرۆزه‌كه‌م به‌نه‌عله‌ت بێت هه‌رچی ڕۆحی بێ پوخته‌یه‌ تیاما، وا خه‌ریكه حۆری و په‌ری ئه‌بینم به‌ئاسمانا، ده‌ی زیاتر بۆم تێخه، پاڵ نێ، هه‌تا ئه‌توانیت كێرت بخه‌ره قوڵاییمه‌وه، ئاه ، ئاه ، وا خه‌ریكه له‌خۆشیدا ئه‌مرم. له‌كۆتاییدا مادمۆزێل تێ ده‌گات كه‌چه‌نده خۆشی و له‌زه‌ت زیاد بێت ئه‌وه‌نده‌ش ئازاردان كه‌م ده‌بێته‌وه، هه‌ر بۆیه‌ش نایه‌وێت له‌گه‌ل پیاوێكدا بمێنێته‌وه، ده‌یه‌وێت به‌ ئازادی بێت و بڕوات و له‌گه‌ل كێدا ئاره‌زوی بێت سێكسی له‌گه‌ل بكات، بێگومان مادمۆزێل تێرێز، دروستكراوی فه‌نتازم و خه‌و و خه‌ێاڵی پیاوان بوە . 
یان لە کتێبێکی تردا؛  ئه‌و پیاوه‌ی كه‌دێت به‌سه‌ر ژنه‌كه‌یداو ده‌بینێت كه ژنه‌كه‌ی له‌گه‌ل پیاوێكی تردا گان ده‌كات، بۆ تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه، ده‌چێت 10  براده‌ری بانگ ده‌كات و خۆی له‌شوێنێكه‌وه داده‌نیشیت سه‌یرده‌كات و براده‌ره‌كانی یه‌ك یه‌یه‌ك ژنه‌كه‌ی ده‌گێن به‌هه‌موو جۆرێك و له‌هه‌موو بارێكدا، به‌تایبه‌تی به‌و بارانه‌ی كه له‌گه‌ڵ ئه‌ودا رای نه‌بواردووه وه‌ك باری سۆدۆمی. یان چۆن میردێكی گه‌نج به ده‌ستگیرانه‌كه‌ی ئه‌ڵیت:  كه‌ واز له‌ كونو كوزی بهێنیت بۆ ئه‌و له‌كاتی رابواردندا، هه‌تاوه‌كو ببن به‌موڵكی ئه‌و و چی بیه‌وێت بیكات .
زاڵبوونی پیاو به‌شێوه‌یه‌كی زه‌ق ده‌بینرێت له‌ و كتیبانه‌دا، ناتوانرێت ئازادی ئافره‌ت به‌دی بكرێت له‌و چیرۆکەكانه‌دا، ئه‌گه‌ریش باس كرابیت بۆ مه‌به‌ستی ڕازی كردنی پیاو بووه، كه ‌زیاتر كونو كوز و سمت و ده‌میان بخه‌نه‌ به‌رده‌میان هه‌ر كاتێك پیاو‌ ئاره‌زووی بوو .
له‌چیرۆكی مه‌كته‌بی ئافره‌تان دا باس له‌وه‌ده‌كات كه ئافره‌ت پێش ئه‌وه‌ی گان بكات بێ ئه‌قڵه‌ و كه‌وه‌ختێك ده‌كه‌ویته گاندان شه‌خسیه‌ت په‌یدا ئه‌كات و ده‌بێته خاوه‌نی بڕیاردانی خۆی بۆیه  مادمۆزێل فانشۆن ده‌ڵێت: جاران ده‌مم داخستبوو و ئه‌هاتم و ئه‌چوم به‌ڵام له‌وه‌ته‌ی كێریان خستۆته كوزمه‌وه بۆ هه‌موو شتێك ئه‌شێم، هه‌رچۆنێك ئه‌تانه‌وێت.  ئێستاكه كه ئه‌دوێم خه‌ڵكی گوێم لی ئه‌گرنو ڕێزیشم لێدەگرن وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ كه‌سێكی تربم .
له‌چیرۆكی ئه‌كادێمی ئافره‌تانا ئه‌لێت: كردنه‌وه‌ی كوز وه‌ك كردنه‌وه‌ و فراوان بوونی ئه‌قڵ وایه، كه‌كاتێك په‌رده‌ی كچینی ئه‌دڕێت ئه‌وه‌ یه‌كه‌م هه‌نگاوه به‌ره‌و سه‌ربه‌ستی. له‌ چیرۆكی ؛ ڤێنوس له‌حه‌وشه‌دا،  كه‌باسی ئافره‌تانی  كه‌نیسه( نۆن) ده‌كات كه‌خۆیان بۆ عیسا هه‌ڵگرتوه، هێنده قامجی له‌سمتی خۆی ئه‌دا كه‌ڕه‌حه‌ت ئه‌بێت. 
به‌شێوه‌یه‌كی گشتی هانی ئافره‌تان دراوه بۆ ئازادی سیكسی و گان دان به‌هه‌موو شێوه‌یه‌ك كه‌ ئه‌مه‌ ده‌یان گه‌یه‌نێته كامڵی و هۆشمه‌ندی و ڕێگایه‌كه ده‌یان گه‌یه‌نیێته فه‌لسه‌فه، چونكه له‌و سه‌رده‌مه‌دا، هه‌ر كه‌سانێكی كه‌م بۆیان هه‌بووه باسی فه‌لسه‌فه بكه‌ن، وه‌ك شتێكی مۆدێرن، وه‌ك چۆن مۆلیێر باسی ده‌كات له‌ شانۆی  بۆرژوا دا. هه‌روه‌ها سێكس پاڵنه‌رێكه بووه بۆ خۆ دورخستنه‌وه له دین .
پۆرنۆگرافی ته‌نها باسی دیارده‌ی چه‌وساندنه‌وه‌ی ئافره‌ت نه‌بووه له‌لایه‌ن پیاوه‌، به‌ڵكو باسی چه‌وساندنه‌وه له‌هه‌موو ڕویه‌كه‌وه و دژی  سیسته‌می پاشایه‌تیش. كتێبی پۆرنۆگرافی هه‌رگیز باسی شۆرشی ناكردووه و هانی خه‌ڵكی نه‌داوه بۆ شورشی سیاسی، به‌لام باسی ده‌ست و ده‌وری پاشاو، كاربه‌ده‌ستان و كورتیزانه‌كانیان و ئه‌وانه‌ی تاكس كۆده‌كه‌نه‌وه به ‌هه‌مویانا هاتۆته خواره‌وه، هه‌‌تا وه‌زیر و پیاوانی كه‌نیسه كه‌چۆن له‌به‌ینی خۆیانا پاره‌و نانی خه‌ڵكیان خواردووه،  سێكس به‌كارهێنراوه بۆ هه‌لماڵینی درۆ و ده‌له‌سه‌ له‌نا هه‌موو تویژ و چینه‌كانی كۆمه‌ڵگادا، به‌ڵام  له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا  فیمینسته‌كانی ئه‌و سه‌رده‌مه هه‌رگیز ڕه‌خنه‌یان له‌ ئه‌ده‌بی پۆرنۆگرافی نه‌گرتووه وه‌ك  ماف خواردنی ئافره‌ت و چه‌وساندنه‌وه‌یان، وه‌ك ئه‌وه‌ی كه پۆرنۆگرافی بۆ ده‌ستپه‌ر كردنی پیاو دروستكراوه، وه‌ك ووتراوه؛ ئه‌م كتێبانه به‌یه‌ك ده‌ست خوێندراونه‌ته‌وه . 
میرابۆ ( 1749-1791)  له چیرۆكی گفتوگۆكانم یان ئازادی كه‌والیتێ دا  له‌ پێشه‌كیه‌كه‌یدا ده‌ڵیت ؛ هیوادارم به‌خوێندنه‌وه‌ی ئه‌م كتێبه هه‌موو جیهان بتوانن  ده‌ستپه‌ڕ بكه‌ن و بگه‌نه ئۆرگاسم، بێ گومان مه‌به‌ست له ده‌ستپه‌ڕی پیاوه و باسی ئافره‌ت ناكات، هه‌رچه‌نده له چیرۆكی لا كۆشوادا ، هیواده‌خوازێت ته‌نانه‌ت كاره‌كه‌ره‌ ژنه‌كانیش بتوانن بیخوێننه‌وه به‌ڵام ئافره‌تان ئه‌وكاته زۆربەیان نەخوێندەواربون،  
بەلام هەندێك وێنه ده‌بیرێت کە ئافره‌ت پیشان ده‌دات كه‌ كتیبێكی به‌ده‌ستێیه‌وه‌یه‌تی و به‌ده‌سته‌كه‌ی تری ده‌ست ئه‌هێنێت به ناو گه‌ڵیا و ده‌ستپه‌ر ئه‌كات.  هه‌موو ئه‌م كتێبانه‌دا له‌هه‌ر لاپه‌ڕه‌یكیانا هه‌ست به ئیرۆتیسمێكی به‌هیز ده‌كرێت، هەموشیان  به‌ناسنامه‌ی پیاو نوسراوون. 
پرسیار ئه‌وه‌یه ئایا ئه‌توانین ده‌وری زیاتر بدرێت به‌م كتێبان له‌ ده‌ستپه‌ر كردن زیاتر ؟ به‌گوێره‌ی گۆلمۆ،  ئه‌ده‌بی ئێرۆتیك و پۆرنۆگرافی سه‌ده‌ی هه‌ژده، كاریگه‌ریه‌كی ڕاسته‌وخۆی له‌سه‌ر خوێنه‌ر هه‌‌بووه و ئامانجی هه‌موو لیتێراتیوری به‌ده‌ست هێناوه، په‌یوه‌ندیه‌كی راسته‌وخۆی له‌به‌ینی ژیان و لیتێراتویردا دروسیت كردووه، هه‌ندیكیان په‌یوه‌ندیه‌كی راسته‌و خۆ  و كوتوپڕ دروست د‌ه‌كه‌ن له‌به‌ینی  به‌ده‌نی خوێنه‌ر و ڕسته‌ی كتێبه‌كه‌دا وه‌ك ئه‌وه‌ی بیه‌‌وێت بنیشیێه‌وه له ‌له‌ش و خوینی خوێنه‌ردا .
هیچ پیاوێک نیە کە نەیەوێت
زال بێت، کاتێک چووکی هەڵدەستێت
مارکیز دوساد
وەک وتمان هه‌ندێك له‌م كتێبانه فروشتنیان قه‌ده‌غه‌ بووه هه‌تا سه‌رده‌مانێكی نزیک، وه‌ك كتێبه‌كانی ماركیز دووساد ( 1740-1814). بۆ زانیاری خوێنەر ؛ ئه‌مڕۆ زاراوه‌ی سادیک،  له‌ناوی ئه‌م نوسەرەوە هاتووه،  زاراوه‌ی سادیك، واته‌ ؛ ئه‌و كه‌سه‌ی له‌زه‌ت به‌ به‌ئازاردانی ئه‌وی تر ئه‌چێژێت،  هه‌رچه‌نده به‌هه‌ڵه وه‌ر گیراوه ، چونكه ساد فه‌یله‌سوفێكه‌و هه‌رگیز ئه‌و مه‌به‌سته‌ی نه‌بووه بەڵام هەرلەکۆنەوە زاواوەکە وا بڵاوبۆتەوە .
لە یادی دوسەد ساڵەی مردنیا، ساڵی  2015 دا گەورەترین پیشانگا بۆ ساد کرا لە مۆزەخانەی ئۆرسێ لە پاریس، کە پیشانی ئەدا چۆن  نوسینەکانی ساد کاریگەری هەبوە لەسەر هونەرمەندو نوسەرو ڕۆشنبیرانی ئەوروپا.
پۆرترێی مارکی دوساد- هونەرمەند ؛مانغێ- 1938
ماركیز دووساد، کە لەخێزانێکی ئەریستۆکراتی بەرزی فەرەنسی بوە  بۆیە پێی دەلین مارکیز، لەسەردەمی خۆیدا ناوبانگی بەئەوروپادا بڵابوبوەوە، کە لە لەندەن یان ئیتالیا کاتێک دەوترا مارکیز دوساد، هەموکەس دەیزانی کێیە. کاتێک لە شاری مارسیلیا، شەوێک لەگەڵ ڤالێکەی و چەند ئافرەتێک لەماڵێکدا ڕادەبوێرن،  ساد، دەرمانێک دەدات بە کچەکان کە گوایە ئەفرۆدیزیاکەو هەوەسیان دەهروژێنێت، پاش ئەوەی ئافرەتەکان دەڕشێنەوە و بۆ ڕۆژی دوایی شکات دەکەن لەلای پۆلیس، وادەزانن کە ساد ژەهری داونەتێ، هەمو پۆلیسی فەرەنسا بەدوای سادا دەگەڕێن، ئەویش دەڵێت ؛ وادیارە ئەم حکومەتی  فەرەنسایە هیچ ئیشو کاری نیە کە بەدوای مندا دەگەڕێت چونکە دو شەپازلەم لە سمتی ئافرەتێک داوە .
لە کرداری گانکردندا لێکچونێکی بێ ئەندازە هەیە
لەگەڵ ئەشکەنجەداندا، یان لەگەڵ نەشتەرگەرید
مارکیزدوساد

مارکیز دوساد، نزیكه‌ی سی و پینج ساڵی ژیانی له زیندانا بردۆته‌ سه‌ر به‌هۆی ئاژاوه‌ی سێكسیه‌وه.  هەندێک لە کتێبەکانی لە بەندیخانەی باستیل، لەبەینی خشتەکاندا شاردبویەوە کە بە نوسینێکی زۆر ورد نوسراون هەتاوەکو جێگا زۆر نەگرن، ئێستاکە ئەو نوسراوانە وەک پاتریموانێکی بەنرخی فەرەنسی ناسراون. ساد، بۆیه‌كه‌م جار پێش ئه‌وه‌ی ده‌ست بكات به‌نوسین، ڕۆژێك له‌سه‌رجاده ئافره‌تێكی هه‌ژار ده‌هێنێته‌وه ماڵی خۆیی و گوایه کە ئیشی بۆ ئەدۆزێتەوە وەک  خزمەتکار  له‌ماڵه‌كیدا، به‌لام هه‌ر به‌هێنانی بۆ ماڵه‌وه له‌ژورێكی خانوه‌كه‌یدا بەندی ده‌كات و په‌یكه‌رێكی بچوكی عیسا ئه‌كات به‌كوزی ژنه‌كدا، ژنه‌ش ئیماندار، هەتا ئەوکاتە لەبەردەم عیسادا نوێژی کردە،  کوتوپڕ عیسا لەکوزیدا دەبینێتەوە، به‌بینینی ئه‌و دیمەنە تێك ئه‌چیت و ئەتۆقێت، پاش ئه‌وه‌ی ڕۆژێك كه ساد له‌وێ نابێت، ژنه توانیویه‌تی ده‌رباز ببیت و له‌ دادگا شكاتی لێ ئەکات، ئیتر ئه‌وه یه‌كه‌م تاوانی بوو، له‌و ڕۆژه‌وه ماركیز دووساد هه‌تا كۆتایی ژیانی سی و پینج ساڵی ژیانی له‌ به‌ندیخانه‌دا بردۆته‌ سه‌ر لە ژێر هەمو سیستەمێکی سیاسی فەرەنسادا ئەو لە بەندیخانە  بوە.
دەستنوسی مارکی دوساد لە بەندیخانە
هەندێک وای دەبینن کە مارکی دوساد کەسێکی دڵ رەق بوە وەک چۆن لە پۆرترێکەیدا دیبینین، مانغێی هونەرمەندی فەرەنسی،  وەک بەردی سەختی قەلایەکی سەخت پیشانی داوە کە لە پشتیەوە بەندیخانەی باستیل گڕی گرتوە،  بەڵام  مارکیزد وساد باسی سروشتی راستەقینەی مرۆڤو ناخی هەمو مرۆڤێکی کردوەم وەک خۆی دەڵیت ؛ من ئاوێنەیەکمن خستۆتە بەردەم سەردەمەکەم .
دڕندەیی هەمیشە تەواوکەر، یان وەسیلەیەکی هەوەسی حەشەریە
مارکیزدوساد
 بۆ نمونە لەکاتی شۆڕشی فەرەنسادا کە بۆ ماوەیەکی کەم دەستبەکار بوە،  یەکێک بوە لە ئەندامانی پەرلەمان و هێرشێکی زۆری دەکردە سەر کەسانی دینی  لە هۆڵی پەرلەمان، بە قەحبەکانی گالیلێی ناوی دەبردن، بۆیە ڕۆبێس پیێغ،  خستیە بەندیخانەو بە  گیۆتین  - سەرپەڕاندن – حوکمی دا،  ئەگەر ژنەکەی یارمەتی نەدایە بۆ دەربازبونی شەوێک پێش گیۆتین. هەروەها یەکێک لەکارە گرنگەکانی ساد،  کاتێک لە پەرمان دەبێت، بڕیارێک دەردەکات کە لەخەستەخانەکاندا هەر نەخۆشەو لەسەر جێگەیەک بخەون کە لەوە و بەر دوان لەسەر جێگەیەک دەخەوتن، ئەمەش وەک  خزمەت کردنێک بە  هاوڵاتیانی، لەگەڵ ئەوەشدا کە ساد لە نوسینەکانیدا هەرکاتێک باسی جێگەی نوستنی کردوە، شوێنێک بوە بۆ گەمەی سێکسی، هەمیشە لە سێ کەس کەمتری لەسەر نەبوە و بەهەمو بارێکدا گەمەی سێکسی تیاکراوە.
کوشتن کە مرۆڤی ئاژەڵ تامەکەی هەڵیهێنجاوە
 لە سکی دایکیا، سەرچاوەیرکی سروشتیە
بۆدلێ
 ناپلوێن کتێبی - ژوستین - ی مارکی دو ساد فڕی دەداتە ناو ئاگردانەکەوە
وەک وتم لەسەردەمی خۆیدا کتێبەکان بەناوی نوسەر خۆیەوە بڵاو نەبونەتە . بەڵام زانراون کە هی سادن. کاتێک ناپلوێن کتێبێکی ساد دەخوێنێتەوە، هەر خێرا فڕێی ئەداتە ئاگرەوە و دەیسوتێنێت، دەڵێت ؛ ئەم پیاوە شێت نیە بەڵکو ئەیەوێت شێتمان بکات، بۆیە هەر خێرا داوادەکات کە ڕێگری بکرێت لە ساد لەبەندیخانەدا کە بتوانێت بنوسێت، داخوازی دەکات کە لە ژورێکی تەنیادا دابنرێت  بەبێ کاغەز و
بەبێ مەرەکەب،  لەگەل ئەوەشدا کە نە ساد و نە نوسینەکانی ساد نەبونەتە هۆی کوشتنی کەسێک بەڵام ناپلوێن خۆی هۆکاری کوشتنی ملوێنەها کەس بوە، هەروەها خاوەنی جوانترین وتەی ئێرۆتیکە کە لە مێژوی فەرەنسادا بەنوبانگە ؛  کاتێک لەشەڕ دەبێت و پێش ئەوەی بگاتەوە لای ژنەکەی ؛ ژۆزێفین، نامەیەکی بۆدەنێرێت و تیایدا دەنوسێت ؛ - خۆت مەشۆ  بەزوترین کات دەگەمە لات- ، وادیارە ناپلوێن هێشتا هەستی ئاژەڵی تیامابو بۆ گەمەی گانکردندا، سابونو عەتر هەوەسی نەدەهروژاند بەڵکو ئەو بۆنە سروشتیەی کە ژن دەری دەکات پێش گان کردن هەتاوەکو هەوەسی نێرینەی پێ بهروژێنێت، ئەمەش لای ئاژەڵان سروشتیە.   هەرچۆنێک بێت ناپلوێن بەهەمو توانی خۆیەوە نەیتوانی ڕێگری بکات لە ساد لە نوسیندا ، بەمەرجێک ئەو کتێبەی ناپلوێن خوێندویەتیەوە کتێبێکی هێندە هروژێنەر نەبوە، تەنها باسی کچێکی داماو دەکات؛ ژوستین، کە هەمو تاکەکانی کۆمەڵگا ؛ پیاوی دینی، سیاسی، بازرگان، .....تاد، بۆمەبەستی خۆیان ئەم کچەیان بەکار هێناوە، پاش ئەوەی لە کۆتایی ژیانیدا شازادەیەک بە ژیانی ئاشنا دەبێت، دەیەوێت پاداشتی پوختەیی ژوستین بداتەوە و ژیانێکی بەختیاری پێ ببەخشێت، بەڵام ئەم جارەیان سروشت دەوری خۆی دەبینێت ؛ ڕۆژێک کە لە سالۆنێکدا دانیشتوە بە ئارامی، ڕەشەبایەک هەڵدەکاتو،  درەختێک لە حەوشەی ماڵەکەدا هەڵدەکێشێتو دەکەوێت بە ناو جامخانەی ساڵۆنەکەدا، پاشان بە ناو سکی کچە داماوەکەدا و کوناودەری دەکاتو دەیکوژێت.  لەبەر ئەوەی ماركیز دووساد مرۆڤی كردبوو به‌دوو به‌شه‌وه؛ مرۆڤی زاڵ و مرۆڤی ژیرده‌سته و هه‌ر یه‌كه‌یان ده‌بێت قبوڵی باری ژیانی خۆیان بکەن، ئەوکچەشی وەک کچیکی ژێردەسەتە دەبینی کە گوایە سروشت دروستی کردوە بەو شیوەیە . 

چەند دێڕێک لە کتێبی ژوستین؛
 ساویلکە، ئەو خودایەی کە تۆ بۆ خۆتت داتاشیوە، تەنها ئەفسانەیە، بونی ئەو لە مێشکی شێتەکاندایە، خێوێکە کە داهێنراوە بە ڕقو خراپەی مرۆڤ، تەنها ئامانجی هەڵخەڵەتاندنیەتی، یان پێکدانانیانە بە شەڕ. ئەگەر ئەو وەستایە بونی هەبوایە بەو هەمو کەموکوڕيیە لەکارەکنیدا، چیتر بۆ ئێمە نەدەمایەوە جگە لە جنێودانو نەفرەتکردن نەبێت لێی. لەو باوەڕەدام ئەگەر خوانەبوایە،  ئەوا خراپە زۆر کەمتر دەبو لەسەر زەوی .
مۆنیمۆنت بۆ ساد. هونەرمەند؛ مانغێ

مرۆڤەکان لەگەڵ یەکتردا وەک گورگو پڵنگ دەجوڵێنرێن
هەریەکەیان دژی ئەوی تریان، بۆ ئەوەی یەکتری لەناوبەرن،
ئەو هەمو دەموچاوە ماسکاویانە، ئەو دەستانە کە دەستت دەگوشن،
وەک چڕنوک وان ئامادەن بچەقێن بەدڵتا
دولاکروا
  كتێبه‌ به‌ناوبانگه‌كه‌ی ساد، كه‌ له شێوه‌ی شانۆدا نوسراوه، به‌ناوی فه‌لسه‌فه له‌دیوه‌خانا، باسی باوکێک ئه‌كات كه‌ كچه‌كه‌ی ئه‌بات بۆ لای ژنێكی سی ساڵ، هه‌تاوه‌كو په‌روه‌رده‌ی سێكسی كچه‌كه‌ی دابدات، گوایه ئه‌و ئافره‌تێكی ئازاده‌ له‌ گه‌مه‌ی سێكسیدا،  چونكه نایه‌وێت وه‌ك ژنەکەی ده‌ر بچێت كه ئازاد نیه له‌و‌ ڕووه‌وه، پاش ئه‌وه‌ی  مادمۆزێل ؛(ئیوژێن) ی  شازده  ساڵی ناسك، به‌هه‌موو جۆرێك گه‌مه‌ی سیكسی فێر ده‌كه‌ن،  ئیوژین هه‌ست به‌له‌زه‌تێكی بێ هاوتا ئه‌كات. چۆن فێری مژینی ئه‌كه‌ن، پاشان سۆدۆمی، ئینجا دوو چونه ژوره‌وه؛  به‌كوزو به‌كون و به‌ده‌م، هه‌موو جاریكیش مادمۆزێل پرسیار ده‌كات له‌سه‌ر ئه‌م كردارانه‌ و ئافره‌ته‌كه‌ش به‌پێی فه‌لسه‌فه‌ی ساد بۆی ڕوون ده‌كاته‌وه.
ساد ، دین و سیاسەتو سیکس و فەلسەفە  دەبەستێت بەیەکەوە، هەمیشە ئەکتەرەکانی لەکاتی گانکردندا جنێو بە خوا و عیسا دەدەن، یان  له‌شوێنێكدا کە هەمویان تێک ئالاون و خەریکی گان کردنن، ده‌ڵیت : ده‌ی فه‌ره‌نسیه‌كان گوتێكی تر، تەکانێکی تربده‌ن هه‌تاوه‌كو نزیك ببنه‌وه له‌ كۆماریه‌كان، كۆماری وه‌ك كه‌سانیكی پێشكه‌ووتو و  ئازادی خواز .هەروەها  دەوری سەرەکی لەزۆر شانۆ و چیرۆکەکانی سادا هەمیشە ئافرەت بون.
دانی پیادا ئەنێم کە بیرۆکەی خوا، تەنها کاری خراپەی مرۆڤە،  کە لێیان نابورێم 
مارکیز دوساد

ئیولیستراسیۆن بۆ شانۆی فەلسەفە لە دیوەخانا – مارکیزدوساد-
پاشان لە کۆتایی شانۆکەدا دایكی كچه ده‌هێنن، كه ئازادی سێكسی نازانیت چیه، كه‌واته به‌گوێره‌ی فه‌لسه‌فه‌ی ساد، كه‌سێكی ژیرده‌سته‌یه‌وه ئه‌وان ئه‌توانن به‌ئاره‌زووی خۆیان به‌كاری بهێن، له‌كۆتاییدا مادمۆزێل ئیوژێن له‌سه‌ر  دایكی به‌ گه‌ڵو كوزی رووتیه‌وه دانیشتووه‌ وكۆمی خستۆته سه‌ر ده‌می دایكی و به‌ته‌قه‌ڵ كوزی دایكی ده‌دروێته‌وه، لەبەر ئەوەی دایکی نەیزانیوە باس کوزی بەکار بهێنێت، له‌گه‌ڵ هه‌ر ته‌قه‌ڵێكا كه‌ده‌بینێت دایكی ئازار ده‌چێژێت، ئه‌و ڕه‌حه‌ت ئه‌بێت .

ئیلوستراسیۆن بۆ شانۆی فەلسەفە لە دیوەخانا – مارکی دو ساد-
من کەسێکی ئازادم - لە بواری سێکسدا- بەڵام لەگەڵ ئەشدا،  ئەسکەرێکی ڕاکردوم
 ڕزگار کرد کە فیرقە و کۆلۆنێلەکەی جێیان هێشتبو .
مارکیز دوساد
نوسینه‌كانی ساد وه‌ك بایبڵی ئێرۆتیزم ده‌بیرێن .هەمو نوسەرو فیلەسوفەکانی جیهان لەسەر ساد دواون، ساد فێنۆمێنێکی شازەو تەنیایە، زۆر لە هونەرمەنداکان سەرسامن بە بوێری و راستگۆیی لە نوسینەکانیدا، ئەپۆلینێر بە ئازاد ترین کەسی دائەنێت لە دنیادا ، ئەلبێرت کامۆ شازی ساد دەبەستێتەوە بەباری بەسەربردنی سی و پێنج ساڵی لە بەندیخانەدا. ساد، کاریگەریەکی گەورەی لەسەر نوسەرو هونەرمەندانی ئەورپاو بەتایبەتی فەرەنسا هەبوە، وەک ئەپۆلینێر، بۆدلێر، دالی، مانغێ، بەتایبەتی بزونەوەی سوریالیستەکان. نوسەرو دەرهێنەری ئیتالی؛ پازۆلینی – 1922- 1975، دواهەمین چیرۆکی ساد ؛ - سەتو بیست ڕۆژی قەومی لوت- ی کرد بە فلیمێک بە گونجاندنی لە گەڵ ژیانی فاشیستەکانی ئیتالیا، دوای ئەم فلیمە پازۆلینی بەکوژراوی دۆزرایەوە، هەرچەندە کوشتنی پازۆلینیان بەستەوە بەم فلیمەوە بەڵام هەتا ئێستا ئەو ڕاستیە نەسەلمێنراوە.
پازۆلینی بە کوژراوی

وێنەیەک لە فلیمی؛ سەتو بیست ڕۆژ لە قەومی ڵوت، دەرهینەری ئیتالی پازۆلینی، نوسینی مارکیز دوساد
لە چیرۆکێکی بچوکیشدا ساد باسی پێغەمبەری ئیسلام دەکات؛ کابرایەکی چەتەی پیاو کوژ، پاش ئەوەی خۆی دەگۆڕێت بۆ  بازرگانێکی گەورە هەتاوەکو بتوانێت کچی پیاوێکی دەولەمەند لەخۆی مارە بکات، هەر دوای مارەکردنی ، ژنەکەی دەبات بۆ خواروی فەرەنسا، لەوێ لە دارستانێک لەدەرەوەی مارسیلیا خەڵکی سەر دەبڕێت و لەتو پەتیان دەکات پاش ئەوەی سەروەتەکەیان بۆ خۆی دەبات، ژنەکەشی ناچار دەکات ئەو کارەی بۆ بکات، ڕۆژێک ژنەکەی پێی دەڵیت؛ پێش ئەوەی تۆ بناسم هەرگیز باوەڕم نەدەکرد مرۆڤێک هەبن لەسەر ئەم روی زەویەدا بتوانن کار ئاوا بکەن. سادیش لەوەلامدا دەلیت ؛ خۆشویستەکەم ئایا ئەزانیت چیاوازی بەینی منو پێغەمبەری ئیسلام چیە ؟ پێغەمبەری ئیسلام لەشکرەکەی لە سێ سەد هەزار کەس پێکهاتبو بەلام بەداخەوە من تەنها سی کەسم هەیە، تەنها ئەوەیە جیاوازیەکەمان .
ساد، لە کۆتایی ژیانیدا لەبەرئەوەی دەگاتە تەمەنێکی پیری، لە سەنتەرێک ژیانی تەواو دەکات لە بری بەندیخانە کە پێی دەلین ماڵی پشودان،  لەم سەنتەرەشدا گروپێکی شانۆ دروستدەکات، کە پاریسیەکان دەچون بۆ سەیری شانۆکەی ، دەیان ووت؛   ئەچین بۆسەیری شانۆی شێتەکان.
 عیساکەت باشتر نیە لە محەمەد، ،محەمەد باشتر نیە لە موعیز،
 هەرسێکیشیا باشتر نین لە کۆنفیسوس، لەگەڵ ئەوەشدا کە هەندێک
 شتی سەرەکی باشی وت، لەوکاتەدا کە ئەوان بە پێچەوانەوە؛ 
بە شیوەیەکی گشتی ئەو کەسانە درۆزنبون،
 کە فەیلەسوفەکان گاڵتەیان پێ دەکردن، کە کەسانی ساویلکە
 باوەڕیان پێدەکردن،  داداگ ئەبوایە لەسێدارەی بدانایە.
مارکیز دوساد
هەچەندە ساد لە وەسیەتەکەیدا دەنوسێت کە هیوادارە نوسینەکانی بسڕێنەوە لە بیرەوری خەڵکدا بەڵام ساد بۆ هەتا هەتایە وەک کەسێکی شاز و ئازاد  دەبینریت، کەباسی قولایی هەستی مرۆڤو ناخی مرۆڤی  کردوە، هەندێک کەس وایان باوەرە کە ڕۆژێک لە ڕۆژان لە هەمو سوچیکی ئەم جیهانەدا پەیکەرێکی بۆ دروسرت دەکرێت. 
لەوانەیە خەڵکانی ڕۆژهەڵاتی بڵین؛ کە گوایە خەڵکی ئەوروپی سنوریان نیەو بێ ئەخلاقن، بەلام ئەبێت ئەوە بزانن کە لەگەڵ ئەم هەمو سەرپەلیە لە ئێرۆتیزمدا، لە  کتێبێکدا نەمان بینی وشەی نەشیاو باس بکرێت. بۆ نمونە کارێکی ئێرۆتیکی لەگەڵ کچۆڵەیەک یان مێدرمنداڵێک، چونلکە ئەمە دەچیتە قاڵبی نەخۆشیەوە و پێی دەوترێت پێدۆفیلی، ئەگەر لە کتێبی ئایەتوڵای خومەیندا کە ملوێنەها کەس دوای کەوتونو ئەمڕۆ سەرۆکی وڵاتان تاجەگوڵین دەخەنە سەر گۆڕەکەی وەک ڕێزگرتنێک لەو،  مۆدێلێکە بۆ موسڵمانان و وەک پێغەمبەرێک دەبینرێت،  مەکتەب و مزگەوتو جێگا بەناوبانگەکان بەناوی ئەوەوە ناودەبرێن، خومەینیەک کە بە ئاشکرا باسی ئەوە دەکات کە چۆن پیاوێک ئەتوانێت  لەگەل کچیکی منداڵدا ڕابوێرێت وەک خۆی چۆن جەندەها جار ئەم کارەی کردوە و لەماڵاندا؛  وەک ڕێزگرتنێک لەلایەن باوکانەوە،  کچە مندالەکانیان بۆ شەوێک خستۆتە باخەڵیەوە، بە ئاشکراش لە کتێبێکیدا باسی ئەوە دەکات کە پیاو ئەتوانێت گان لەگەل کچێکی منداڵدا بکات، بەڵام ئەگەر ئەم کچە منداڵە بەبۆنەی ئەم تێخستنەوە توشی کارەساتێک بو ئەوا گانکەرەکە  دەبێت هەمو ژیانی ئەم کچە بژێنێت. وادیارە بەڕاستی خومەینی  پیاویکی بەخشندەو بە بەزەیە.  ئەمەی دوڕویی مۆنتالیتێی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە کاتێک باسی بەرەڵایی ئەوروپی دەکەن، ئەوروپی هەرگیز ناتوانن ئاوا بەرڵابن .
دانی پیادا ئەنێم کە بیرکردنەوەم هەمیشە لەسەر ئەوە بوە و
 لەسەرو توانشمەوە بوە، هەزارجار زیاترم ناوەتەوە
 لەوەی کە کردومە، هەمیشە سکالام هەبوە لە سروشت
 کە ئەو هەوەسەی داومیەتێ، بەڵام وەسیلەی لێ سەندومەتەو.

وێنەیەک لە فلیمی هەزارو یەکشەوە، دەرهینەری ئیتالی؛ پازۆلینی

ماویەتی





(دەنگدراوە: 5 . زۆرباشە: 3/5)