ئەمڕۆ هەواڵی تیرۆرکردنی ئەو پێشمەرگەیەی یەکێتیی کە تا ئیستا هیچ لایەن و راگەیاندنێک راستییەکەیان باس نەکردووە، بڵاودەکەینەوە، چاوەڕوان بن

ئەمڕۆ هەواڵی تیرۆرکردنی ئەو پێشمەرگەیەی یەکێتیی کە تا ئیستا هیچ لایەن و راگەیاندنێک راستییەکەیان باس نەکردووە، بڵاودەکەینەوە، چاوەڕوان بن

لە سێبەری شاخ زنجیرەی ٦٨-٦٩

Monday, 09.11.2017, 13:05

14649 بینراوە


ڕژێمی بەعس بڕیاری ژمارە (١٦٠ی، ئەنفال)ی لە بەرواری ٢٩ /٣/ ١٩٨٧دا دەرکرد، لە ساڵی ١٩٨٨دا خستیە بواری جێبەجێ کردن. هێرشی سوپای عیراق بۆ سەر بنکە و بارەگەی سەرکرداییەتی و دیهاتەکانی دۆڵی جافەتی لە بەرواری ٢٢ -٢١ /٢ /١٩٨٨ دا دەستی پێکرد کە لە مێژوودا بە قۆناغی یەکەم لە هەشت قۆناغی "ئەنفال" ناسراوە.
ئەنفال
"ئەنفال" سورەتی ژمارە هەشتە لە قورئان، بە مەبەستی چارەسەرکردنی کێشەی "تاڵان، غەنیمە"ی دوای جەنگی نێوان موسڵمانان دژ بە هەڵگری بڕوای ئایینەکانی تر بە موسڵمانان ناسێندراوە. "غەنیمە" سەرچاوەیەکی گرنگ بووە بۆ دەستکەوتی ماددی کە بۆتە هۆی دروستبوونی کێشە لە دوای جەنگ. "تاڵان" ئامرازێکی هاندەر بووە بۆ جەنگاوەر کە لە جەنگدا باش بجەنگێت بۆ دەستکەوت بە تایبەتی (ژن). سورەتی "ئەنفال غەنیمەی حەلال کردوە بۆ موسڵمانان لە جەنگی دژ بە کافرەکان. تاڵان و شڕەخۆری کە بریتی بووە لە (ژن، منداڵ، مەڕوماڵات، ئەرز، سامان). 
سەدام حوسێن تکریتی، بیرۆکەی سورەتی "ئەنفال"ی خستە بواری کار پێکردن، نەتەوەی کوردی بە کافر هەژمار کرد و ژن و ماڵومنداڵی حەلال کرد! ئۆپەراسیۆنی(ئەنفال) هێرشی سەربازیی بۆ سەرتان سەری کوردستان بە هەشت قۆناغ  ئەنجام دا. بە هەزاران گوند و شارۆچکەی کیمیاباران کرد و سوتاندننی و کاولی کردن، سەدوهەشتاودووهەزار کوردی بێتاوانی ( لە مندڵ و گەنج و پیر و پەککەوتەی لە ژن و پیاو) شون بزر کرد. هەندێکیان رەوانەی بەندیخانەکانی باشووری عیراق و "نوگرە سەلمان" کران. دواتر ژمارەیەکی زۆریان لێ زیندەبەچاڵ کردن، دەستدرێژی سێکسی و بە کۆمەڵ کوشتن، سەگ تێبەردان لە لاشەی مردوەکان، فرۆشتنیان بە وڵاتانی عەرەبی. ١٨٢٠٠٠٠ مرۆڤ بە درندەترین شێوە مامەڵەیان لەگەڵدا کرا. "ئەنفال" لە سەدەی رابردوودا یەکێکە لە گەورەترین "جینۆساید" کە دژ بە مرۆڤاییەتی و نەتەوەیی کورد "سەدام" ئەنجامی دا و دنیا لێی بێدەنگ بوو بە تایبەتی سەرانی ئیران ("عەلی شەمخانی" و "محەمەد زولقەدر" ی فەرماندەی  قەرارگەی رەمەزان و فەیلەقی بەدر)ی هاورێی سەرانی حسک، پدک، ینک، حزبوڵڵای ئیسلامیی و پارتەکانی تر! 
ئەنفالی یەک، هێڕشی سوپای عیراق بۆ ناوچەکانی سەرکرداییەتی یەکێتی لە چوار قۆڵەوە ١٩٨٨
لە ٢١-٢٢/٢/١٩٨٨ دا فەیلەقی یەک و پێنج و فەوجی جاش"کوردی خۆفرۆش" بە سەرپەرشتی لیوا رکن (سوڵتان هاشم ئەحمەد) بە خەستی تۆپبارانی ناوچەکانی دۆڵی جافەتیان کرد. ئەو هێزە بە هاوکاری هێزی تایبەتی پاسەوانی قەسری کۆماری، هێزی پیادە، کۆپتەر، فرۆکەی جەنگی و تۆپ و راجیمە هێرشیان لە چوارقۆڵەوە دەست پێکرد. 
ئـەنـفـالی یەکەم بە سەرکردایەتی لیوا ڕوکن سوڵـتـان هاشم
قۆڵی یەکەم: لە ناوچەکانی دوکان، سوسێ بەرەو شاخەکانی (هەلاج، دابان، زنجیرە شاخ چەرماوەند کە دەیروانیە قزلر، چۆغماخ، یاخسەمەر، هەڵەدن، مالومە، گەڕەدێ، بەرگەڵوو، سەرگەڵوو، قومەرغان و قەمچوغە. 
قۆڵی دووەم: کارێزە بۆ گوندەکانی(قەڵاچۆلان، کارێزە، گاپیلۆن، باڵخ، گەورەدی، وڵاغلو و گۆمەزەڵ.
قۆڵی سێیەم: ماوەت، سەفرەوزەروون، شاخی گردەڕەش، زینوێ سپی، برزوت، بالوسە، ملە بنێ تا نزیک ئاوەکەی کە ئەوبەری  گوندی ئەشکانە. 
قۆڵی چوارەم: مەرگە، شارستێن، بنگرد، توربە، سێروان، چنارنێ، کانیتوو، شاخی ئاسۆس، شاخی چلبزنان، شاخی گوجار و شاخی ژیلوان و شاخی کەرکەر، گوندی سێدەر و قەرەنگوێ. 
هێزی پێشمەرگە لە ئاست خوارەوە پێکهاتەیەک بوو لە  کوڕی هەژار و دەرهاتەی چینی زەحمەتکێشی نێو نەتەوەیی کورد، مەردانە شەڕێکی مەزنیان کرد. لەو شەڕەدا بە دەیان شەهید و بریندار هەبوو، بە دەیان پێشمەرگە لە نیو بەفردا رەقبوونەوە یان قاچیان بڕایەوە. (زولقەدری فەرماندەی سوپای پاسدارانی قەرارگەی رەمەزان و فەیلەقی بەدر) دەستەوەستان ڕاوەستان و هیچ یارمەتیەکی پێشمەرگەیان نەدا لە کاتێکدا پەیوەندیان لەگەڵ سەرانی یەکێتی لە ئەوپەڕی باشیدا بوو!  لە ئەنجامدا سوپای عیراق لە ماوەی سێ هەفتە و نیو توانی دەستبەسەر هەموو گوندەکانی ناوچەکەدا بگرێت (قەمچوغە، شاخە رەش، قزلەر، قەرەنگوێ، مەولان، قەرەسەرد، پیرباز، دۆڵی مازەلە، قەڵەم پاشا، ئاسۆس، قەرەچەتان، شەدەڵە، پیرەمەگروون، زێوێ، گەڕەدێ، دابان، مەرگەو شارستێن، سەرگەڵو، بەرگەڵوو، کانی توو، چاڵاوە، یاخیان چوخماخ، یاخسەمەڕ، قەیوانی سەروو، قەیوانی خواروو، میولاکە، گاپێلۆن، باڵخ، گوێزلی، هەڵەدن، سێکانیان، چالخ، قۆمەرغان، سیدەر و وڵاغلو.
سەرانی یەکێتی پێش هێڕشەکە رێگریان کرد لە دیهاتییەکان بواریان نەدا ناوچەکە چۆڵ بکەن و مشووری خۆیان بخۆن! کاتێک کە سوپای عیراق هێڕشی دەست پێکرد چلەی زستان بوو و رێگەکان بەفر دایپۆشیبوو، خەڵک بە پەلەپروزێ  ڕایانکرد بۆ سنوورەکانی ئیران و ناوچە شاخاوەیە سەختەکان. لە ئەنجامدا خەڵکێکی زۆر مردن بە تایبەتی منداڵ ژمارەیەکی زۆریان لێ ڕەق بوونەوە، ئەوە لە کاتێکدا بوو کە سەرانی یەکێتی چەند مانگێک پێش ئەوە ژن و منداڵی خۆیان ڕەوانەی ئیران کردبوو "هێرۆ و تاڵەبانی" لە ئەوروپا بوون!
هێما لەگەڵ پێشمەرگە (معروف ئۆمەربل)  سەرەتای ئەنفالەکان ١٩٨٨ دۆڵەکۆگە
لە ناوەڕاستی مانگی سێی ساڵی ١٩٨٨ دا پێشمەرگەکانی بەشی راگەیاندنی یەکێتی، "رادیۆ" و بارەگەی "بەرگەڵوو"یان ئاگر تێبەردا، بە زستانێکی سەخت بە شاخی ژیلوان و ئاسۆس دا بەرەو "دۆڵەکۆگە" هەڵکشان. ڕادیۆی "دۆڵەکۆگە" خرا کار. بەڵام "ئەرسەلان بایز"  لێپرسراوی بەشی ڕاگەیاندن، ئەو کات ناسراو بە پیاوی "جەلال تاڵەبانی و هێرۆ" چوو بۆ ئیران لە شاری  "سەقز"  لە گەڕەکی "بلوار" نیشتەجێبوو!
جاش قەڵەمەکان و روشدی عەبدول الصاحب و (حوسێن) شێتەکەی سەرگەڵوو!
لە باشووری وڵات، ساڵانی هەشتاکان جگە لە هێزی چەکداری "جاش" لەشکرێک لە نووسەر و قەڵەم فڕۆشیش لە رەگەزی نێر و مێ هەبوون (جاش قەڵەم)،  کە لە سەنگەری بەعسدا بوون دژ بە پرس و جوڵانەوەی کورد! کاتێک کە ناوچەکانی سەرکرداییەتی کەوتە ژێر دەستی حکومەت، میدیای بەعس لە رۆژنامە و کەناڵی  تەلەفزیۆن و ڕادیۆکانی دا بە زمانی کوردی و عەرەبی و تورکیی ئەو سەرکەوتنانەی پەخش کرد. بە دەیان "جاش قەڵەم" بەشدار بوون لە پەخش کردنی هەواڵی ئۆپەراسیۆنی "ئەنفال" و "سەدام"یان بە شۆرەسوار ناو دەبرد. گرتنی هەر دوو گوندی "سەرگەڵوو و بەرگەڵوو" و ئۆپەراسیۆنی "ئەنفال" لە کەناڵی تەلەفزیونی رژێمی بەعس لە بەشی "کوردی شاری کەرکوک" چەند بێژەرێکی کوردی خۆفڕۆش لە (ژن و پیاو) ئەو هەواڵەیان خوێندەوە. هەنوکە ساڵی ٢٠١٧یە هەندێک لەو بێژەر و جاش قەڵەمانە دارودەستەی "هێرۆ"ی خێزانی "تاڵەبانی"ن و لە شاری سلێمانی گوزەران دەکەن و خاوەن کۆشک و تەلار و موچەی چەورن و بوون بە دەمڕاستی یەکێتی!؟ هەندێکی تریان لە نێو میدیای پارتی دەستڕۆیشتوون و لە کۆشک و تەلارەکانی شاری هەولێر گوزەران دەکەن.  هەندێکیکەش لە نێو پارتەکانی تردا لە پەناوە خەریکی پاروی چەورن!
 لە کەناڵی تەلەفزیۆنی رژێمی بەعس لە شاری بەغداد بێژەری بەعسی ناسراو"روشدی عەبدوالصاحب" بە خەندەوە ئەو هەواڵەی پەخش کرد و گوتی "سەڕۆکی هێزی پێشمەرگە بە دیل گیراوە"! ئەم هەواڵە ڕاست نەبوو،  شێتێک هەبوو بە ناوی "حوسێن"، خەڵکی گوندی سەرگەڵوو، تەمەنی نزیک ٣٠ ساڵ بوو، کابرایەکی باڵا مام ناوەندی، قەڵەو، گەنم ڕەنگ، دوو چاوی ڕەشی گەورە، هەموو کاتێک جلێکی شڕی لەبەر دابوو، سنگی بەدەرەوە، زۆر قسەی دەکرد بەبێ وەستان لە کاتی قسە کردندا تف لە دەمی کۆ دەبووەوە"، بە بەردەوامی لە بارەگەکانی پێشمەرگە و نێو رەز و باخەکانی ئەو ناوە دەخولایەوە.  "حوسێن" لە ڕاکردن بەجێمابوو، کاتێک کە سەربازی عیراقی گرتبوویان گوت بووی "من سەرداری هێزی پێشمەرگە" بووم و سەرپەرشتی و بەرەنگاری بوونەوەی هێزی پێشمەرگەم کردوە دژ بە سوپای عیراقی! دواتر سوپای عیراق، ئەو شێتە بێتاوانەیان گوللەباران کرد و بێ دەنگیان کرد لەهەواڵەکە!
(ئەنفالی دوو): هێرشی سوپای عیراق بۆ سەر ناوچەکانی قەرەداغ 
سوپای عیراق لە بەرواری ٢٢/٣/١٩٨٨دا هێرشی کرد بۆ سەر ناوچەکانی قەرەداغ، کە بە قۆناغی ئەنفالی دوو ناسراوە. رژێمی بەعس بە تۆپ، فرۆکە، بۆمبی عنقودی و کیمیاوی بە هێزی پیادەی زەمینی و ئاسمانی ناوچەکەی ئابڵوقەدا بە تایبەتی گوندەکانی "تەکیە، سەگرمە و سێوسێنان"، دیهاتییەکان دەربەدەر بوون هەندێکیان بەرەو شارەکان ڕایان کرد هەندێکی تریان بەرەو ئیران و ئەوانی تر زۆربەی کەوتنە ژێر دەسەڵاتی سەربازی بەعس و گوێزرانەوە بۆ بەندیخانەکانی باشووری عیراق.
(ئەنفالی سێ): هێرشی سوپای عیراق بۆ سەر ناوچەکانی گەرمیان
هێرشی سەربازیی بۆ سەر ناوچەکانی گەرمیان کە بە ئەنفالی سێ ناسراوە، بەربڵاوترین هێڕش بوو ماوەکەشی دریژترین ماوە بوو کە نزیکەی مانگ و نیوێکی خایند لە ٧/٣/١٩٨٨بۆ ٢٠/٤/١٩٨٨. لەم هێرشەدا سوپای عیراقی بە هاوکاری هێزی جاش هەڵیکوتایە سەر گوندەکانی کەلار، دوز، قادر کەرەم، کفری، چەمچەماڵ، تیلەکۆ، پێباز، سەنگاو، تەکیە، ئاغجەلەر، جەباری، قۆرەتوو.  مەزەندە دەکریت کە ٤٠ هەزار خێزان گیران، ٧٥٠ گوند و شآرۆچکە لە ناوچەی گەرمیان بەر شاڵاوی بێ بەزەییانەی رژێمی سەدام کەوت و سەرجەم گوندەکانی گەرمیان تەخت کران و سوتێنران و خەڵکەکەش بە کۆمەڵ برانە زیندانەکانی بەعس و دووچاری زیندەبەچاڵ، کوشتنی بە کۆمەڵ و دەستدرێژی سێکس، سەربڕین و فرۆشتن بوون. 
ئەنفالی چوار: هێرشی سوپای عیراق بۆ سەر ناوچەکانی دۆڵی زێی بچووک
ئەنفالی چوار لە بەرواری ٣/٥/١٩٨٨دا لە مانگی رەمەزان لە کاتی رۆژ و شکاندن سوپای عیراقی و هێزی جاش، بە بەشداری هێزی ئاسمانیی و زەمینی، کمیاباران و موشەک، لە بیست قۆڵەوە هێڕشی کردە سەر ناوچەکەو ٢٣٧ گوندی وێران کرد کە هەندێک لە گوندەکان برتیی بوون لە (ڕێدار، ئاغجەلەر، تەق تەق، ساتو قەڵا، گرد خەبەر، عەسکەر، گۆپتەپە، دەلۆی ناوشەوان، خاڵخاڵان،خاڵەکوتیا،دەکۆ،زەگیلە،دەرماناوی،قەرەسالم، ئەسکەندەر بەگ، دەشتی کۆیە). هێزی پێشمەرگە بە پێ توانا بەرەنگاریان کرد. 
ئەنفالی پێنج و شەش و حەوت، هێرشی سوپای عیراق بۆ سەر ناوچەکانی خۆشناوەتی و باڵەکایەتی
سوپای عیراقی و هێزی جاش(کوردی خۆفڕۆش)، بە بەکارهێنانی هێزی ئاسمانی و زەمینی، موشەک و تۆپی کیمیاوی و فرۆکە  لە بەرواری١٥/٥/١٩٨٨ تا ٢٦/٨/١٩٨٨دا پەلاماری ناوچەکانی خۆشناوەتی و دۆڵی باڵەکایەتی و رەواندوزی دا کە پەنجاو دوو گوندی سەر بە خەلیفان و رەواندوزی گرتەوە لە سنووری پارێزگای هەولێر. هەندێک لە گوندەکانی کە بەر ئەو شاڵاوە کەوتن بریتیبوون لە (جوانگا، کارۆخ، گەروان، شاخی سوورە، دۆڵی مەلەکان، باڵیسان، هێران، وەرتێ، نازەنین، کاموسەک، ئەسپێندار، عەلیاوا، سماقولی، بونێ، بلەی خوارو، مێرگە سوور، زیوە، هەرتەل). هێزی پێشمەرگەی یەکێتی لە ئاست خوارەوەدا بەرەنگاریان کرد و ڕووبەڕووی سوپای عیراق بوونەوە تا پێیان کرا.  
ئەنفالی هەشت : هێرشی سوپای عیراق بۆ سەر ناوچەکانی بادینان  
ئەنفالی هەشت، لە بەرواری ٢٤/٨/١٩٨٨دا شاڵاوی ئەنفالی هەشت دەستی پێکرد تا ٦/٩/١٩٨٨. لەم شاڵاوە دا سوپای عیراق و هێزی جاش(کوردی خۆفڕۆش)، بە پشتیوانی هێزی زەمینی و ئاسمانی موشەک و تۆپی عنقودی و کیمیاوی هێرشی دەستپێکرد بۆ ناوچەی بادینانی کە بریتیبوون لەو شاخ و گوندانە( چیای گارە، زیوەشکان، برجینی سەر بە ناحەی زاوێتە، توێکا، تلاکروی، کورێمێ ئەوبەری زیی خاپور، هێسی خەرابیا، یەکمالە، شێروانە، ردینا، سارتکی،ریکانی، پێسوآروکنی سلێڤانیو، نێروەێ، برکەرێ، وەرمێلی، بلێجانی، بانێ، هەمزە، کربێت عەلی، کربێت یەیمور، ئابدا، سارکێ، مێرگەتو، وەرەخەل، یەکمالەی دۆسکی، گوێزێ. لەو ناوچانەدا هێزی پێشمەرگەی خوارەوەی پارتی کە لە سەرکردایەیتی دابڕابوون بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا بەرەنگاریان کرد بوو بەڵام ئەوانیش وەک پێشمەرگەکانی ناوچەکانی تری کوردستان نەیتوانی بوو بەرەنگاری سوپای عیراق ببنەوە. 
لە دوای ئەو بەروارە بەیانی فەرمی( کۆتایی پرۆسەی ئەنفال) لە لایەن رژێمی بەعس دەرچوو لە هەموو میدیاکانی عیراقدا بە هەر دوو زمانی کوردی و عەرەبی بە فەرمیی راگەیەندرا .

لە سێبەری شاخ (زنجیرەی ٦٩)
تەڵەی باقر زولقەدر (فەرماندەی قەرارگەی رەمەزان) و فەیلەقی بەدر ١٩٨٨
بە رەزامەندی سەرانی یەکێتی "جەلال تاڵەبانی" لە تاران لە مانگی ١٠ ساڵی ١٩٨٦دا، لەگەڵ "محەمەد باقر زولقەدر" فەرماندەی قەرارگەی رەمەزان، رێککەوتنێکی واژۆ کرد کە یەکێتی هاوکار و هاوئاهەنگی پاسداران بێت لە عەمەلیاتی سەربازیی "فەتح، نەسر و فەجر" وەک بەشێک لە جەنگی نێوان عیراق و ئیران وە یەکێتی بەبێ پرسی ئیتیلاعات پەیوەندیی لەگەڵ عیراق نەبەستێت!
رێککەوتن لەگەڵ زولقەدر، ڕێککەوتنێکی سیاسیی و  دیبلوماسیی نەبوو هەر وەک چۆن لە یادەوەریەکانییان دا "فەرەیدون عەبدولقادر، نەوشێروان مستەفا و تاڵەبانی" باسیان کردوە. ئەو رێککەوتنە تەنیا رێککەوتنێکی سەربازیی لۆکەلی لە نێوان هیزێکی چەکداری نافەرمی لەگەڵ سوپای پاسداران بوو! واژۆ کردنی ئەو رێککەوتنە لە ژێر هێز و یاسایی ئیران بوو بەبێ چاودێری وڵاتان و نەتەوە یەکگرتووەکان، بۆ کورد لە رووی یاساییەوە ئەو ڕێککەوتنە هیچ هێزێکی نەبوو. ئیران بە چاوی هێزێکی بەکرێگراو مامەڵەیان لەگەڵ یەکێتی و هێزە کوردییەکان دەکرد، نەک وەک رێزلێنان لە لایەنەک و کیانێکی سیاسیی فەرمیی ددان پێدانراو خاوەن مەرج و گفت و پلانی تایبەتی خۆی! بۆ ئیران ئەو هێزە جیاواز نەبوو بە بەراورد کردن لەگەڵ هێزێکی جاشی خاوەن موستەشاری "سەدام". 
جیاوازی لە نێوان سەڕۆک (جاش مستەشار) و سەرانی یەکێتی، پارتی دیموکراتی کوردستان، حزبی سۆشیالیستی کوردستان و حزبە ئیسلامییەکان بە تایبەتی (حزبوڵڵای) ئەدهەم بارزانی ئەوە بوو کە سەڕۆک جاشەکان، خەڵکی خۆفڕۆشی نێو کۆمەڵگەیی کوردی باشووریان بە ڕەزامەندیی خۆیان بە پارە کڕی بوو و چەکداریان کردبوون و بە کوشتنیان دەدان. بەڵام داخی گەورە لێرەدا ئەوەیە کە  سەرانی ئەو پارتانەی هێزی پێشمەرگەیان دەکرد، خەڵکی پاک و نوخبەی بەشدار بوو لە چین و توێژی رۆشەنبیری شۆڕشگێر، کوڕی چینی زەحمەتکێشی شۆرشگێر، قوتابی و گەنجی شۆڕشگێر و خەڵکی نیشتمانیی و نەتەوەییان بە بێ ئاگاداری خۆیان کردبوو بە هێزێک کە دەسەڵاتدارانی ئیران سوودمەند بوون لێیان و بەبێ ویژدانانە بەکاریان هێنان دژ بە میللەتی کورد! سەرانی ئەو پارتانە بۆ پارە و بەرژەوەندیی هاوکاری سوپای پاسدارانیان دەکرد و  جاشاییەتی لە ناخیاندا بە خۆڕستی ڕوابوو، هەروها سەرانی ئەو پارتانە خاوەن کەساییەتی بێهێز بوون، وورەیان رووخا بوو و بڕوایان بە خەباتی درێژخایەن و هێزی جەماوەریی نەبوو!
 سەرانی یەکێتی و تەڵەی فەیلەقی "بەدر"ی سوپای پاسداران! "تاوان و کارەساتی هەڵەبجە"
رێککەوتن لەگەڵ قەرارگەی رەمەزان و "زولقەدر"، زنجیرەیەک چالاکی سەربازیی هاوبەشی نێوان ینک و لایەنەکانی تری پارتە کوردییەکان بە هاوبەشی سوپای پاسداران لە ژیر ناوی "فەتچ و نەسر و فەجر" بە دواوە هات وەک، لێدانی"بیرەنەوتەکانی کەرکوک" و"داستانی ڕزگاری". لە ساڵی ١٩٨٧دا  لە شەڕی "داستانی رزگاری" و پلانی گرتنی شاری سلێمانی دا، "زولقەدر" پشتی لە یەکێتی کرد و لە ئەنجامدا ژمارەیەکی زۆر لە پێشمەرگە شەهید بوون و یەکێتی لەو شەڕەدا دۆڕا. لێدانی بیرەنەوتەکان هیج سودێکی نەبوو بۆ کورد لە ماڵوێرانی زیاتر. هێرشی سوپای عیراقی بۆ سەر ناوچەکانی سەرکرداییەتی کە لە بەرواری ٢١-٢٢/٢/١٩٨٨دا دەستیپێکرد کە قۆناغی یەکەمی ئۆپەراسیۆنی "ئەنفال" بوو سێ هەفتە و نیوی خایاند ئەو ناوچانە خاپوور کرا بە بەرچاوی "زولقەدر و عەلی شەمخانی و قەرارگەی رەمەزان و فەیلەقی بەدر و وەزیر دیفاعی ئیرانی)، کەچی ئەوان خۆیان نەکرد بە خاوەنی و لەگەڵ عیراق لە سەر دەستی ئەمریکا و رووسیا خەریکی نزیک بوونەوە بوون بۆ کۆتایی  هێنان بەجەنگ، ئەو کات میدیا جیهانیەکان ئەو هەواڵەیان بە ئاشکرا رادەگەیاند! هەروها سەرانی یەکێتی کاتێک لە مفاوەزات دا بوون لەگەڵ رژێمی بەعس لە ساڵی ١٩٨٤دا "سەدام حوسێن" بە سەرانی یەکێتی راگەیاندبوو کە "ئەگەر ئەوان هاوکاری ئیران بن ئەوا ئەویش کۆمەڵکوژی و کیمیاباران ئەنجامدەدا دژ بە نەتەوەی کورد" ئەو قسەیە لە شاخ لە کۆتاییەکانی ساڵی ١٩٨٤دا لە نێوماندا بڵاوببووەوە! سەڕەرای ئەو زانیاریی و تاقی کردنەوەو ئەزمونە سەرنەکەوتوانە لەگەڵ( زولقەدر،عەلی شەمەخانی و وەزیری دیفاع و قەرارگەی رەمەزان و فەیلەقی بەدر) بەبێ لەبەرچاو گرتنی هەلومەرجی نەگونجاو "فەرەیدون عەبدولقادر" بە ڕێنمایی و رەزامەندی سەرانی یەکێتی دووبارە لە دەرگەی سوپای پاسدارانی دا و کەوتە پاڕانەوە بۆ پەلە کردن لە پلانی هێڕشی هاوبەش لەگەڵ سوپای پاسداران بۆ سەر شارۆچکەی "هەڵەبجە"!؟ "شەوکەتی حاجی" موشیر فەرماندەی عەسکەری بوو، "فوئاد مەعسوم" و "فەرەیدون عەبدولقادر" لێپرسراوی سیاسیی و "ساڵح محەمەد ئەمین" لێپرسراوی لۆجیستی ئەو هێرشە بوون!  شەوکەتی حاجی موشیر، لە پەرتوکی کارەساتی کیمیا بارانی هەڵبجە کە لە ساڵی ١٩٩٨دا چاپ کراوە،  نامەیەکی 'فوئاد مەعسوم'ی بڵاوکردۆتەوە کە پێش هێرش کردنە سەر هەڵبجە بۆ 'شەوکەت"ی ناردوە و تیایددا  نووسیویەتی "هۆمێدی سەرکەوتنت بۆ دەکەم لە کارە پیرۆزەکە".
سەرانی یەکێتی لە مێژوودا تۆماریان کردوە کە گوایە هێڕشی هاوبەشی ئەوان لەگەڵ "فەیلەقی بەدر"ی سوپای پاسداران بۆ سەر شارۆچکەی "هەڵبجە" لە ئەنجامی ئەوە بووە ویستویانە گوشاری سوپای عیراق لە سەر ناوچەکانی سەرکردایەتی کەم بکەنەوە!  ئەمە لە درۆیەکی زلوزەبەلاح بەولاوە هیچی تر نییە، لە بەرواری ١٥/٣/١٩٨٨ دا ناوچەکانی سەرکرداییەتی، دۆڵی جافەتی، بەری مەرگە، ناوچەکانی کارێزە و وڵاغلوو و ئاسۆس و باوەزێ هەمووی کەوتبووە ژیر دەستی سوپای عیراق وە "ئەنفالی یەک" لە تەواو بووندا بوو!
هێزی پێشمەرگەی یەکێتی، سۆشیالیست و حزبی ئیسلامیی بە بڕیاری سەرانی پارتەکانیان بە هاوبەشی لەگەڵ "فەیلەقی بەدر"ی سوپای پاسداران لە ئێوارەی بەرواری ١٥/٣/١٩٨٨دا دەوری شارۆچەکی "هەڵەبجە"یان گرت و نەیانهێشتبوو خەڵک ڕابکەن، شەوەکەی  هێرشیان کردە سەر شارۆچکەی "هەڵبجە". کاتێک کە "هەڵەبجە" کەوتە ژیر دەستی سوپای پاسداران،  بە پێشمەرگەکانیان گوتبوو لە ئەمڕۆ بە دواوە بۆتان نییە بەبێ "کاغەزی مەرەخەسی سوپای پاسداران لە نێو شارەکەدا بمێنن"! 
ئیران بە بێ هەژمارکردن بۆ بارودۆخی نالەبار و هەستیاری میللەتی کورد و شاڵاوەکانی "ئەنفال" کە هێشتا تەنیا قۆناغی یەکەم کۆتایی پێهاتبوو، لە میدیاکانی ئیرانی و دنیا گرتنی "هەڵەبجە"ی وەک سەرکەوتنێکی مەزنی سوپای پاسداران پەخش و بڵاوکردەوە، کە بووە هۆی زیاتر دەمارگیری رژێمی بەعس و لە ١٦/٣/١٩٨٨دا "سەدام حوسێن تکریتی" سەرباری ئۆپەراسیۆنی "ئەنفال" بە سەرپەرشتی "عەلی حەسن مەجید" شارۆچکەی "هەڵەبجە"شیان کیمیاباران کرد و کە بوو بەهۆی شەهید کردنی ٥٠٠٠پێنجهەزار مرۆڤی کوردی بێ تاوان، برینداربوونی سەدان کەس و دەربەدەربوونی سەدانی تر!  کارەساتی" هەڵبجە و ئۆپەراسیۆنی ئەنفال" دووانەیەکن بە یەک سک و ژان لە دایک بوون، کە لە مێژووی مرۆڤایەتیی بە یەکێک لە درندەترین و نامڕۆڤانەترین کارەسات هەژمار دەکرێن لە سەدەی رابردوودا. 
هەنوکە کە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٧یە، کەسوکارانی ئەنفالکراوەکان و شەهیدانی هەڵەبجە، لە دوای بیستوشەش ساڵ لە دەسەڵاتی بنەماڵە و خێزان هیچیان بۆ نەکراوە تەنیا ئەوە نەبێت هەندێک رێکخراو و وەزارەت دروستکران لە پاڵیدا کۆمەڵێک کەسی سەر بە پارتەکان بەرێوەیان برد و لە پەنایەوە دەوڵەمەند بوون! 
"دۆڵەکۆگە"و ئاوارەکانی "هەڵبجە و ئەنفال"
دۆڵەکۆگەی شاخاوی و سەخت و سارد و چۆڵ و لا چەپ، پڕ بوو لە ئاوارەی "ئەنفال و هەڵەبجە" بە هەزاران دەربەدەر پەنایان بۆ هێنا و بوون بە میوانی!
ئاوارە ژنەکان کە دەبوون بە میوانی بارەگەی "ڕادیۆ"، پێشمەرگەکان دەیانهێنان بۆ لای من. زۆر خەڵکم بینی دابڕابوون لە برایان، باوکیان، هاوسەریان، منداڵیان، دەستگیرانیان. شەو لەگەڵیان قسەم دەکرد دەکەوتنە گێرانەوەی ئەو کارەسات و نەهامەتییانەی بەسەریاندا هات بوو! ژنێک و کوڕێکی تەمەن چوار ساڵان خەڵکی گەرمیان، بوون بە میوانم. 
ژنێکی دوو گیان، گەنم ڕەنگی بەخۆوە، سەروپرچی تێک ئاڵا بوو، دەست و دەموچاو و قاچی ئاوسابوو، جلێکی ڕەشی کوردی لەبەردابوو و زۆر ماندوو و تۆزاوی بوو، لە سیمای دیار بوو کە  نیگەرانە!  بەخێرهاتنم کرد و "هێما" دڵی زۆر خۆش بوو لەگەڵ کوڕەکە کەوتبووە یاری کردن، دەچووە باوەشی مەمەی ملی لە دەمی کوڕەکە دەنا.
هێما و پێشمەرگە (ئارام ئەحمەد) مانگی ١٩٨٨/٤ دۆڵەکۆگە
ژنەکە گوتی "  پیاوەکەم و کوڕە ١٢ساڵیەکەم و حەوت ساڵیەکەم لێمان دابڕان! کاتێک کە سوپا هات تەنیا من و ئەو کوڕە لە ماڵ بووین و لەگەڵ خەڵک بە رێ کەوتووین، نازانم ئەوان چیان بەسەر هاتووە و لە کوێن!؟ دواتر سەیرێکی کردم و گوتی "من لە سەر مانگ و رۆژی خۆمم، ژانم لێیە و پێم وایە ئەم شەو منداڵم دەبێت! چیم لێ دەکەیت؟ لە وەڵامدا گوتم " هیچ خەمت نەبێت، ئەگەر تۆ کەوتیتە سەر ژان، دەنێرم بە دوای " پورە ئایشێ" دەستی مامانی هەیە ماڵی لە پشت ئەو شاخەیە، من و پورە "ئایشی" یارمەتیت دەدەین، هەر کاتێک کە منداڵەکە بوو جل و شێر ومەمەی "هێما"ی بۆ بەکار دەهێنین،  تا ئەو کاتەی پێتخۆش بوو و بە من ڕازی بوویت، لای من بمێنە پێڵاوت لەسەر چاوان". ژنەکە بەو قسانە تۆزێک نیگەرانیەکەی کەمتر بوو.  بەیانی لە خەو هەستاین ژنەکە و کوڕەکە دەبوایە لەگەڵ خەڵکەکە بەرێبکەون بەرەو ئوردوگایی پەنابەران لە  ئیران! 
دواتر، هەواڵی ئەو ژنەم پرسی و  بیستم، ژنەکە لە رێگە، لە گوندی "ئاڵوەتان"  کوڕێکی ببوو!
کۆرپەیەک بە ژیان شاد بوو و چاوی بە دنیای کورد هەڵهێنا، بەڵام چی دنیایەک؟ دنیای ئەنفال و کیمیاباران! دنیای، فرمێسک و هەژاری و لێقەومان! دنیای بێ باوکی و دەربەدەری و ئاشبەتاڵ و سەرلێشێوان! چی هاتنێک؟ چی چارەنووسێک؟ چی غەمێک و چی دەردەسەرییەک؟ چی وێڵ بوونێک لە چاوەڕاونی کۆڕپەن! تا هۆش و ئاوەزێ برسکێت و دەرکیان پێبکات و لە ناو دەریای غەمەکانیدا دژە ئاراستەی شەپۆڵەکان مەلە بکات! ئاخۆ، چۆن گەورە دەبێت و چۆن مەلە دەکات؟ چۆن رزگاری دەبێت لە گرێ کوێرە دەروونییەکان و پرسیارە بێ وەڵامەکان!؟ چۆن؟


تێبینی: بڕیارم داوە هەرچی لە بیرەوەرییەکانی شاخ دا کە تا ئێستا لە یادم ماوە، لە چەند زنجیرەیەک بیانووسم، تەنیا لە سەکۆی ئازاد بڵاویان بکەمەوە کە ئەویش "کوردستانپۆست"ە.





(دەنگدراوە: 20 . زۆرباشە: 5/5)