دادگای سەورەى بەعس، بە هەموو دڕندایەتییەکى رژێمەکەیان زۆر لە بنەماڵەى بارزانى شەریفتر بوون


دادوەرە مریشکەکان

Monday, 02.22.2021, 0:42

2692 بینراوە


تێبینی: ئەو وێنەیەی سەرەوە، چەند دادوەرێکی هەولێرن، کە لە کەمپینی بانگەشەی پارتیی لە یاریگای هەولێر (ملعب) کۆبوونەتەوە.


بەداخەوە .. زۆرێک بەمەبەست بێت یان بەئاگایی حوکمدانى پێنج دیلى ڕێگاى سەختى ئازادى لە بادینان بەبەر تەسککردنەوەى ئازادیەکان و بەلێدانى دیموکراسى لەهەرێمى کوردستان دائەنێن ، لەهەرێمى کوردستان و بەتایبەت لە زۆنى قەڵەمڕەوى بنەماڵەى لەخوێن تێرنەبوى بەرزانى چ ئازادیى و دیموکراسیەک هەبووە هەتا بەرتەسک ببێتەوە یان زەبرى بەرکەوتبێت ، لەو ڕۆژەوە جەلال تاڵەبانى و سەرانى حیزبەکەى بەناوى جۆراو جۆر و بەپاساو و پاکانەى بێبنەما خیانەتى ٣١ى ئابیان قوتدا دەستوبرد خێڵى جامانە سور نەیهێشت کەلتورى داپڵۆسێنەرى بەعس ساردببێتەوە .
   بەداخەوە .. کە زانیارى پێویست لەبەردەستدانیە لەسەر لێکۆڵینەوە و دادگایکردنى ئەو پێنج چالاکوانە هەریەک لە ( شیروان شیروانى ، ئەیاز کەرەم ، هاریوان عیسا ، شڤان سەعید ، گوهدار زێبارى ) لەبەر ئەوەى ؛ دەقاو دەق وەکو ئەوە وایە لەئەمنى حکومەتى بەعس گیرابن و مەحکەمەى سەورەى بەعس دادگایکرابێتن ، بگرە بەهەموو دڕندایەتیەکى بەعسەوە زۆر لە شەلاتیەکانى بنەماڵەى بەرزانى شەریفتر بوون ، کەیسێک لەدادگا بوبێت هیچکات پێشوەختە سەدام قسەیەکى لەسەر نەکردووە وەکو ئەوەى مەسرورێکى خوێنمژ ئەیکات ، بڕیارێک لەدادگا دەرچوبێت هیچکات دەزگا ئەمنیەکانى بەعس بەیاننامەیەن لەسەر دەرنەکردووە وەکو ئەوەى دەزگاى پاراستنى زۆڵە نەوەى میت ئەیکات .
   دەزگاى دادوەرى وەکو هەر دەزگایەکى سەرکوتگەر بەدەست بنەماڵە و پیرە کەمتیارەکەى سەرى ڕەشەوەیە چۆنیان بوێت ئاوەها بەکارى ئەهێنن ، پێشتر بینیمان چۆن کەیسیان بۆ نەوشیروانى سەرۆکى حیزبى گۆڕان سازکرد و فەرمانی گرتنیان بۆ دەرکرد . ئەم کەیسە پەیامێکى قێزەونى لەخۆگرتبوو ئەویش ئەوەیە هەموو نەیارانمان بەم ڕێگەیەدا ئەبەین و درێخیان نەکردووە ..
   ئەم کەیسە لەلایەن پاراستن و ئاسایشەوە جوڵێنراوە واتا ئەو سکاڵاکارە ، چ ویژدانێکى زیندوو ئەوە قبوڵ ئەکات خۆت سکاڵا بکەیت و هەر خۆت لێکۆڵینەوەى لەگەڵدا بکات ، ئەگەر زەڕەیەک کەرامەت لەلاى ئەو دادوەرەى ئاسایش ببوایە ، ئەبوایە ئەوەی قبوڵ نەکردایە و ڕەخنەى ناقانونیبون و ناواقعى بونیان بگرتایە عەدالەتیش ئەوە ئەخوازێت ، ماقوڵە من شکاتت لێبکەم و خۆم لێکۆڵینەوەت لەگەڵدا بکەم ، قیمەت بۆ داواکارى گشتى دانانێن کەئەبوایە ئەو سکاڵاى بجوڵاندایە .
    بەڕاگرتنى تۆمەتبار خستنە زیندانەوە هەموو ئازادییەک لەدەست ئەدات ، کەواتە ئەبێت دەستەبەرى ئەو مافانەى بۆبکرێت کەبتوانێت بەرگرى لەخۆى بکات و کەسایەتى و کەرامەتى لەکەدار نەبێت ، لە ئاستى دنیادا دەستەبەرکردنى مافى تۆمەتبار ئەوەیە کەنابێت وەکو تاوانبارێک (مجرم ) مامڵەى لەگەڵدابکرێت و ئەو بێتاوانە هەتا لەدادگایەکى عادیل دا تۆمەتێکى بەسەردا ساخ ئەبێتەوە ، ئەبێت پارێزەرى بۆبگیرێت لەسەر حسابى حکومەت ئەگەر خۆى تواناى دارایی دابینکردنى پارێزەرى نەبووبێت ، بەئامادەیی پارێزەر وتەکانى وەربگیرێت . نابێت بەهیچ جۆرێک توندو تیژى و زۆر دژى بەکاربهێنرێت هەتا لەژێر فشاردا ووتەکانى وەربگیرێت، یان فشارى مەعنەوى بخرێتەسەرى دژى خۆى یان خێزان و کەسوکارى ، مافى وەڵام نەدانەوەى هەیە و ئەوە بەبەڵگە دژى دانانرێت . 
    لە مادەى یەکەمى جاڕنامەى جیهانى مافەکانى مرۆڤ ساڵى ١٩٤٨دا هاتووە: (هەرکەسێک تۆمەتى تاوانێکى بەرەو ڕوو کرابێت بێتاوانە هەتا لە دادگایەکى ئاشکرا کە هەموو مافێکى بەرگریکردنى تیا دەستەبەر کرابێت تۆمەتێکى بەسەردا ساغ ئەبێتەوە) . لە عەهدى نێو دەوڵەتى بۆ مافە مەدەنى و سیاسیەکان ساڵى ١٩٦٦ و لەمادەى ١٩ و برگەى پێنجەمدا هاتووە : تۆمەتبار بێتاوانە هەتا لە دادگایەکى دادپەروەرانەدا تۆمەتى بەسەردا ساغ ئەبێتەوە .  لەمادەى ١٩ و بڕگەى پێنجەمى دەستورى عێراق ساڵى ٢٠٠٥دا هاتووە : تۆمەتبار بێتاوانە هەتا تۆمەتێکى بەسەردا ساغ ئەبێتەوە  . ساڵى ١٩٧٥ کۆمەڵەى گشتى نەتەوە یەکگرتووەکان لە ئاگانامەى (اعلان )پاراستنى ئینسانەکان لە سوکایەتى پێکردن و ئەشکەنجەو مامڵەى نامرۆڤانە بە بریارى ژمارە ٣٤٥٢ و لەمادەى یەکەمدا هاتووە: (مەبەست لەئەشکەنجەى ئەم ئاگانامەیە هەموو کردەیەکە کە ببێتە هۆى ئازار و معاناتێکى جەستەیی و عەقڵى ... بەمەبەستى دەستکەوتنى زانیارى یان دانپیانان بەتاوانێکدا .)  
   پەڕلەمانە شرۆڵەکەى هەرێمیش بەیاساى ژمارە  ١٥ى ساڵى ٢٠١٠ ویستویەتى لەگەڵ ئەم ڕەوتە ئینساندۆستانەى دنیاى پێشکەوتوو سەبارەت بە مامڵەى تۆمەتباران بێتەوە و سیمایەکى نەخشین بەحکومەتەکەى بنەماڵە ببەخشێت بەڵام ئەوەى مایەى گاڵتە جاڕییە ئەو بەندانەى ئاماژەمانپێکرد لەبرى ئەوەى لەبەندێکى یاسیدا جێگاى بکاتەوە لەهۆکانى دەرچونى یاساکەدا ئاماژەى پێداوە بەوەش بەها قانونیەکەى لەدەستداوە ، بەبەراوردێک بەوپرنسیپانە کە ئاماژەمانپێکرد ، ئەوە ئاشکرا ئەبێت ئەم یەخسیرکراوانەى بادینان بەرەنگارى چ هەژدیهایەک بونەتەوە کەهیچ حسابێک بۆ هیچ مافێکى ئینسانى و قانونى ناکات . 
    کاتێک مەسرور بەچالاکوان و ڕۆژنامەنوسانى هەولێر - لەکاتێکدا کەیسەکەیان لە دادگادابوو – ئەڵێت سیخور و تێکدەر ... ئەنجومەنى دادوەرى وەکو ئەوەى قوڕقۆشم کرابێتە گوێیەکانى بێدەنگەى لێکردووە ، بەڵام کە پلکە ڕێوازى پەڕلەمان قسەیەکى ئاسایی و شەرمنانە ئەکات خێرا ئەنجومەن بەیاننامەیەک وەڵامى ئەداتەوە ، ئەمەش وەلائى ئەم ئەنجومەنە بۆ بنەماڵەى مەسرور دەرئەخات ، ئیتر باسکردنى سەروەرى و یاساو عەدالەت هیچ مانایەک نابەخشێت .
  سەرتاپا دادگاى پێداچونەوەى هەرێمى کوردستان مڵکى پارتیە بێجگە لە یەک دوو دادوەرى کەڕواڵە و بێزمان بەڕوکەش سەر بەیەکێتین و ئەوانیش ناتوانن هیچ هاوکێشەیەک وەک ئەوەى پارتى ئەیەوێت بەپێچەوانەوە بگۆڕن .  تۆمەتبارى سەرەکى خوێنڕشتنى ١٧ى شوباتى سلێمانى ، هیوا ئەحمەد بەبیانوى ئەوەى شارى سلێمانى شوێنێکى ئەمین نیە بۆ دادگایکردنى کەیسى دادگایکردنى بۆ هەولێر ئەگوێزرێتەوە، بەڵام هەر ئەم ئەنجومەنە ڕازینابێت کەیسى نەوشیروان مستەفاى سەرۆکى حیزبى گۆڕان و بەهەمان هۆ بۆ سلێمانى بگوێزریتەوە .
    پارتەکەى بنەماڵە جەڵەبێک پارێزەرى سەر بەلقەکان و دەزگاى پاراستنى خستۆتە گەڕ و بەیانامەیان پێدەرئەکات بەناوى دەستێوەرنەدان لەکارى دادگاکان و پەلامار و قسەکردن لەسەر بڕیارى دادگا ، ئەم کۆمەڵە بەبەراورد بەژمارەى پارێزەرانى هەرێم لەسەدایەکیشى نیە ، ئەوانە هیچ ئینتمایەکیان بۆ پیشەکەیان نیە بەڵکو سواڵکەرى بەر دەرگاى ئەو حیزبەن چاوەڕێن پاشماوەیەکیان بۆفڕێبدەن یان لە بێئیشیاندا چاوەڕێى وەزیفەیەکن ، سەیر ئەوەیە لەبەیاننامەکەیاندا بەدەق ئەڵێن : (هیچ کەس ترسى لەدادگا نامێنێت) کەواتە دادگا لەلاى پارتى بۆ ترس و تۆقاندنە نەک بەدیهێنانى عەدالەت و گەڕانەوەى ماف بۆ مافخوراوان ، بەم نمایشە پارتى هیچ حورمەتێکى بۆ ئەو جەڵەبە پارێزەرە نەهێشتۆتەوە ، بەڵام پارێزەرێک لەهەولێر لەبەر ئەوەى بەحکومەتى وتوە بێحورمەت فەمانى گرتنى بۆدەرکراوە ، سەیر ئەوەیە لەلیستى ناوى ئەو پارێزەرانەدا شەش پارێزەرى مردوى تێدایە ... لە مێژوى عێراقدا پارێزەر ئەوەندە بەهێزو شکۆدار بووە لەسەردەمى پاشایەتیدا چوار پارێزەر حوکومەتێکیان ڕوخاندووە .
   دادگاى تاوانەکانى هەولێر بەمادەى ١٥٦ى یاساى سزاکان عێراق کەبە یاسای ژمارە ٣٣ى ساڵى ٢٠٠٣ پەرلەمانى کوردستان هەموارکراوە و ئەوەش دەقەکەیەتى :( هەرکەسێک بەدەستى ئەنقەست و بەهەر شێوەیەک بێ لەکارێک تێوەگلێ بەمەبەستى زیاندان لەئاسایش و سەقامگیری و سەروەری دامودەزگاکانی هەرێمی کوردستانی عێراق و ببێتە هۆی کەوتنەوەی ئەو زیانە، بەبەندکردنی هەتا هەتایی یان بە بەندکردنی کاتی سزا دەدرێت ). حوکمى ئەو یەخسیرکراوانەى بادینانى داوە ، بۆ زانیارى خوێنەران لەسەردەمى حوکمڕانى بەعس هەر کوردێک گیرابێت ئیعدامکرابێت یا زیندانى کرا بێت بەپێی ئەم مادەیە بووە .
   دادگایکردنەکە وەکو ئەوانەى بینیویانە و ئەیگێرنەوە گاڵتە جاڕێک و نمایشێکى مەسروریانە بووە و مەبەست حوکمدانى گیراوەکان بووە بەپەلەپڕوزێ ، لەکاتێکدا تۆمەتێکى وەها قەبە بدرێتە پاڵ ئەو ڕاگیراوانە کەسزاکەى زیندانى هەتا هەتاییە ئەبێت دادگا لەورد و درشتى ئەو کەیسەى هەلبسەنگاندایە لەوانە:  فشار خستنە سەرگیراوان و ڕوبەڕوبونەوەى ئەشکەنجەى جەستەیى و دەرونى و نەبینینى پارێزەر ، تۆمەتبارێک ئەڵێت ئەو تۆمارە دەنگیە دەنگى من نیە ، دادوەر ئەوەندە گەمژە بیت نەینێریت بۆ بەڵگەى تاوان بۆ ڕاست و دروستى ، شایەتێکى سیخورى پاراستن بهێنیت وێنەى گرتووە و بۆ تۆمەتبارانى ناردووە ، ئەمەڕێک شێوازى مەسعودە کاتى خۆى بۆ ئەوەى حکومەتى عێراق عوبەیدوڵاى براى بکوژێت نامەى بۆ ئەنێرن بەشێوەیەکى وەها هەتا حکومەتى عێراق نامەکە بگرێت و بە شێوەیە ئەو تەنها پیاوە شەریفەى ناو خێڵى بەرزانى ئیعدام ئەکرێت .
   لەو دادگایەدا ببورن لەو قەشمەرگایەدا باس لەوە کراوە کە یەکێک لە تۆمەتباران ٢٠٠$ دۆلارى لەهەندەرانەوە بۆ هاتووە ، یان تفەنگێکى هەوایى منالانەیان هێناوە وەکو دەرخستەى تاوان پیشاندراوە . لەو قەشمەرگایەدا دادوەر ئاماژەى بەوێنەى بیرە نەوتێک کردووە ، سەیرە ئەو ڕۆژنامە نوسە وتویەتى ئەو بیرە بێمۆڵەتە و نەوتى لێدەرئەهێنرێت و دزیە لە سامانى گشتى ویستویەتى دەسەڵاتى لێئاگادار بکاتەوە ، دیارە ئاشکرا کردنى دزى تاوانە و هەتا خاوەن ماڵ دزیگرت دز خاوەن ماڵى گرت ، محەمەد ماغوتى ئەدیبى سوری ئەڵێت : دەوڵەت ناپرسێت هاوڵاتى لە پاشەملە چى ئەکات ، ئەگەر هاوڵاتى لەحکومەت نەپرسێت لە پشتەسەرییەوە چى ئەکرێت . 
     لەوانە شارەزایەکى بوارى یاسا باشتر بزانێت ئایا ئەو زەرە چیبووە ؟ وەکو ئەوەى لە دەقى مادەکەدا هاتووە : ( زیاندان لەئاسایش و سەقامگیری و سەروەری دامودەزگاکانی هەرێمی کوردستانی عێراق و ببێتە هۆی کەوتنەوەی ئەو زیانە ) ، هەتا ئێستا ئاشکرا نەبووە ئەو زیانە چییە ؟ ئەگەر زیانێک نەبێت لە پایچى شەش ساڵ لەتەمەنى ئەو گەنجانە بێهودە هەڵوەرێت .
      هیچ بۆنەى پارتى نیە دادوەرانى هەولێر پەڕۆى زەردى تێدا نەشەکێننەوە ، ئەبێت چ چاوەڕوانیەک لەمانە بکرێت ، تەنها ئەوە بەسە ئەو دادوەرانە لە دادوەرى بخرێن چونکە دادوەر ئەبێت سەربەخۆ بێت لە هەموو ئینتمایەکى حیزبایەتى .
   هەموو توێژەکان و موچەخۆران بەیانامە و ناڕەزایەتیان دژى بێموچەییى و لێبرین دەرکرد ئەو دادوەرانە غیرەتى پشیلەیەکیان نەبوو بەیاننامەیەک دەربکەن ، بەڵام کەسەرۆکى ئەنجومەنى دادوەرى عێراق سەردانى هەرێم ئەکات لێی ئەپاڕێنەوە هەتا موچەکەیان بخانە سەر حکومەتى ناوەند ، ئەم دادوەرانە بەچارەکە موچەوە شەش ساڵ زیندانى ئەبڕێتەوە ئەگەر موچەى تەواوى وەرگرتایە لەوانەبوو سزاکەى هەتا هەتایبوایە ، ئەوەش نوسراوەکەیە : 
   مەسرور باس لە سیخورى ئەکات، بنەماڵەکەى ئەوەتى هەن نانى سیخورى ئەخۆن، سیخوڕى بووە بەکەلتور لە نێویاندا ، خۆى بەسیخوڕى گۆشکراوە ، چ شوێنێک ماوە سیخوڕى بۆنەکەن، بنەماڵەکەى لە سیخوڕیدا داهێنان ئەکەن و خۆیان خەرجى و مەسرەفیان ئەکێشن ،  هیچ شەرم و شکۆیەک نەماوە کار گەیشتۆتە ئەوە کە سفرەیان بۆ سوپاى داگیرکەرى تورک ڕازاندۆتەوە . 
 ئەگەر ئەم هەرێمە خاوەنى داواکارى گشتى سەربەخۆ بوایە، ئەبوایە مەسعود و مەسرورى کوڕى و کاربەدەستانى هەزار پیاوەکەى بنەماڵە بەسەدان تۆمەتى سیخوڕى هەواڵەى دادگا بکردایە بەڵام ئەو دەزگایەش لە هەموو ناوەرۆکێکى خاڵیە و بەشێکە لەدەزگاى بەدناوى پاراستن و ئەو ژنە داواکاری گشتیەى دادگاى تاوانەکانى هەولێر بەئاشکرا هاوار ئەکات سەر بەدەزگاى میتى تورکە و ئەیەوێت تۆڵەى زەبر وەشاندنى خەڵکى شیلادزێ لە داگیر کەرى تورک لەم گەنجە یەخسیر کراوانە بکاتەوە .
    هەرچەند حکومەتەکەى بنەماڵە یەکێتى و گۆڕانى تاکەوتاک لەپێکردووە ، بەلام ئەم دوو حیزبە ئەیانەوێت کەیسى ئەم ڕاگیراوانە بۆ دەستکەوتى حیزبى و هەڵبژاردن بەکاربهێنن لە پاڵ بەیاننامە و لێدوانە شەرمنانە و خەجاڵەتبارانەکانیاندا ، گۆڕان بەدەم زوڕنا ژەنینى چاکسازییەوە شاباشى ملشۆڕانەى خۆى وەرئەگرێت هەرچەندە دەنگى زوڕناکەیان نەغمەى خەمبارى پێوەیە کاتێک بەبۆنەى ئەم دادگا و گرتن و ئاسایشەوە ، فەرمانى گرتنى سەرۆکى حیزبەکەیان بیر ئەکەوێتەوە ، یەکێتیش ئەوەندە بچوک بۆتەوە داواى تویتێک ئەکات ئەگەر داواى لایکێکى بکردایە کەم مەسرەفتر بوو ، ئاراسى شێخ جەنگى داوا لەمەسرور ئەکات گەورەیی خۆى بنوێنێت و ئەڵێت : (ئەوەى دەمەوێت ئەوەیە کە کاک مەسرور ئەگەر دەیەوێت گەورەیی بنوێنێت و خۆى دەرباز بکات لەو قەیرانەى تێیکەوتووە ئەوەیە کەتویتێک بکات  وەکو باوکێک داوا لە دادگاى هەرێم بکات پێداچونەوەیەک بکەن لەو بڕیارەى کەئەم کۆمەڵە گەنجەیان سزاداوە , ئەوە سەرەتایەکى باش دەبێت بۆ ئەوەى متمانەى خەڵکى کوردستان بە دەست بێنێتەوە)، چەند پیاوێکى بێشەرمە ، چەند لەخەمى مەسروردایە ئەو گەنجە حوکمدراوانەى کردووە بەپردێک پەیامى ژێر بەژێر بۆ مەسرور ئەنێرێت.
لە کۆتاییدا :
پەندێکى ئەفەرقایی هەیە ئەڵێت : ناتوانین پێشبینى دابەشکردنێکى دادپەروەرانەى گەنمەشامیەکە بکەین ئەگەر دادگاکە لە مریشک پێکهاتبوو .